"ඇයි මේ තරම් රිදෙන්නේ? පපුව මැදින් ලොකු බරක් දැනෙන්නේ ඇයි?"
ආදර සබඳතාවයක් බිඳී ගිය ඕනෑම කෙනෙක් ජීවිතයේ එක වතාවක් හරි තමන්ගෙන්ම අහපු ප්රශ්නයක් තමයි මේ. සමහරු කියනවා විරහව කියන්නේ "හිතේ ඇතිවෙන මායාවක්" විතරයි කියලා. තවත් සමහරු කියනවා "ඕවා ඕනෑම කෙනෙක්ට වෙනවා, ඔය හැටි දුක් වෙන්න එපා" කියලා. හැබැයි ඇත්තටම විරහ වේදනාව කියන්නේ නිකම්ම නිකන් හිතේ හැඟීමක් විතරක්ම නෙවෙයි. ඒක ශාරීරිකවම අපිට ලොකු රිදීමක් දනවන, විද්යාත්මක සහ මනෝවිද්යාත්මක පදනමක් තියෙන සැබෑ තත්ත්වයක්.
අද අපි කතා කරමු, බ්රේක්-අප් එකක් වුණාම අපේ මොළය ඇතුළේ ඇත්තටම සිද්ධ වෙන්නේ මොකක්ද කියලා.
1. මොළයට දැනෙන රිදීම: පිහියකින් ඇන්නා වගේද?
මනෝවිද්යාත්මක පර්යේෂණවලින් හෙළි වෙලා තියෙන පුදුමාකාර දෙයක් තමයි, කෙනෙක්ගේ ශරීරයට ඇතිවන තුවාලයකදී (උදාහරණයක් විදිහට අතක් පිච්චුනහම හෝ කැපුනහම) මොළයේ උත්තේජනය වන කොටස්ම (Secondary Somatosensory Cortex සහ Dorsal Anterior Cingulate Cortex), තමන් පණ වගේ ආදරය කරපු කෙනෙක් තමන්ව දාලා ගියාම හෝ ප්රතික්ෂේප කළාමත් උත්තේජනය වන බව.
ඒ කියන්නේ, කෙනෙක් ඔබට රිද්දලා ගියාම ඔබේ පපුවේ ඇතිවන ඒ දැවෙන වේදනාව මායාවක් නෙවෙයි. ඔබේ මොළය ඒ මානසික රිදීම භාරගන්නේ ශාරීරික තුවාලයක් විදිහටමයි.
2. "ඇබ්බැහියෙන්" එකපාරටම මිදෙන්න සිදුවීම (The Withdrawal Symptoms)
අපි කෙනෙක්ට ආදරය කරද්දී අපේ මොළය ඇතුළේ අපූරු රසායනික ක්රියාවලියක් සිද්ධ වෙනවා. විශේෂයෙන්ම ඩොපමින් (Dopamine) සහ ඔක්සිටොසින් (Oxytocin) කියන හෝමෝන විශාල වශයෙන් ශ්රාවය වෙනවා.
- ඩොපමින් කියන්නේ අපිට සතුට, උද්යෝගය සහ "ත්රාසය" දෙන හෝමෝනය.
- ඔක්සිටොසින් කියන්නේ අනෙක් කෙනා කෙරෙහි දැඩි බැඳීමක් සහ ආරක්ෂිත බවක් ඇති කරන "ආදර හෝමෝනය".
දිගු කාලයක් මේ හෝමෝනවලට හුරුවෙලා ඉන්න අපේ මොළය, බ්රේක්-අප් එකක් වුණ සැනින් දැඩි කම්පනයකට පත්වෙනවා. මොකද ඒ සතුට දෙන හෝමෝන එකපාරටම නැවතී යන නිසා. මනෝවිද්යාඥයින් පවසන්නේ මේ තත්ත්වය හරියට මත්ද්රව්යයකට දැඩිව ඇබ්බැහි වූ කෙනෙක්ට, එකපාරටම ඒ මත්ද්රව්ය නොලැබී ගියාම දැනෙන අපහසුතාවයට (Withdrawal Symptoms) සමානයි කියලා.
ඔබට හිටපු සහකරු හෝ සහකාරියව නැවත නැවත මතක් වෙන්නේ, ඔවුන්ගේ පින්තූර බලන්න හිතෙන්නේ මේ හෝමෝන හිඟකම නිසා මොළය "ආයෙත් ඒ සතුට ඉල්ලලා" කරන පෙරැත්ත නිසයි.
3. ආතති හෝමෝනවල ආක්මණය (The Stress Attack)
සතුට දෙන හෝමෝන අඩුවෙද්දී, ඒ හිඩැස පුරවන්න අපේ සිරුරෙන් කෝටිසෝල් (Cortisol) සහ ඇඩ්රිනලින් (Adrenaline) වැනි ආතති හෝමෝන (Stress Hormones) ශ්රාවය කරන්න පටන් ගන්නවා.
දිගින් දිගටම කෝටිසෝල් මට්ටම ඉහළ යාම නිසා තමයි බ්රේක්-අප් එකකින් පස්සේ අපිට:
- කෑම අරුචිය ඇතිවීම හෝ අධික ලෙස කෑමට සිතීම.
- නින්ද නොයාම.
- පපුවේ ගැස්ම වැඩිවීම සහ ශරීරයට අධික තෙහෙට්ටුවක් දැනීම.
වැනි කායික අපහසුතා ඇතිවෙන්නේ.
හිත හදාගන්න මනෝවිද්යාත්මක පණිවිඩයක්:
ඔබ මේ වෙනකොටත් විරහ වේදනාවකින් විඳවන කෙනෙක් නම්, මුලින්ම තේරුම් ගන්න ඔබට මේ දැනෙන දුක සහ කායික රිදීම සාමාන්ය දෙයක් බව. ඔබ දුර්වල නිසාවත්, ඔබේ වැරැද්දක් නිසාවත් නෙවෙයි මෙහෙම වෙන්නේ. ඔබේ මොළය සහ ශරීරය මේ ලොකු රසායනික වෙනස්කමකට මුහුණ දෙන ගමන් ඉන්නේ.
මත්ද්රව්යයකට ඇබ්බැහි වූ කෙනෙක් ඒකෙන් මිදෙන්න කාලයක් ගන්නවා වගේ, මේ හෝමෝන අසමතුලිතතාවය නැති වෙලා මොළය යථා තත්ත්වයට පත් වෙන්නත් ඔබට කාලය (Time) අවශ්යයි. ඒ නිසා හිතට බලපෑම් නොකර, මේ වේදනාවට මුහුණ දෙන්න. රසායනික මට්ටමින් බිඳුණු ඔබේ මොළය, කාලයත් එක්ක ආයෙමත් තනිවම සුවපත් වෙන්න පටන් ගනීවි!